Bron: http://www.goanimal.com/newsletter/2005/big_pharmaVertaling: Pascale De BaerdemaekerGepubliceerd in het Netelblad van maart 2006 (zie ook Oost West Centrum: Landelijke vormingsorganisatie voor een natuurlijke levenswijze)
blocks_image
"Een van de eerste plichten van een arts is de grote massa zo ver te krijgen dat ze geen medicijnen meer slikt."- William Osler, The Principles and Practice of Medicine (1892) "We hebben een systeem waar alleen Big Pharma gelukkig mee is."- John Kitzhaber, gewezen gouverneur van Oregon, momenteel aangesloten bij Foundation for Medical Excellence Een progressief gezinde ziekenhuisdirecteur toert door het land en spreekt onomwonden over het belang van ziektepreventie. "Het moderne gezondheidssysteem is allerminst gericht op preventie of het bevorderen van de gezondheid." Met die uitspraak begint hij zijn presentatie. Hij stelt het als volgt: "Dit land heeft hoegenaamd geen gezondheidssysteem maar een systeem dat zich toespitst op het behandelen van ziekten."
Zo’n scherpzinnige uitspraak is uitermate doeltreffend om de luisteraars ervan te overtuigen dat de prioriteiten van de moderne geneeskunde aanzienlijk uit koers geraakt zijn. Maar de situatie is in feite veel ernstiger dan de ziekenhuisdirecteur laat uitschijnen. Het probleem is niet zozeer dat we over een systeem beschikken waarbij ziektebehandeling aan de orde is, maar veeleer dat ons systeem gebaseerd is op het promoten ervan.
Big Pharma is uit op je lichaam"Hoe is dat mogelijk?" kun je je afvragen. De gezondheidszorg is ongetwijfeld inefficiŽnt, veel te duur en frustrerend voor zowel de patiŽnten als de zorgverleners, maar is het niet de bedoeling mensen te helpen genezen? Dat is niet meer het geval. Als je de media-en marketingtrends op de voet hebt gevolgd, dan weet je dat de farmaceutische industrie de touwtjes in handen heeft. Big Pharma werd vrijgelaten en tiranniseert de medische markt. Big Pharma wil meer dan alleen maar producten voor bestaande ziekten aanprijzen. Hij promoot tevens een waaier van menselijke kwalen en breidt de definities van ziekte uit zodat nieuwe, meer rendabele aandoeningen gecreŽerd worden. We zetten enkele gegevens op ’n rijtje. Dat geeft je een idee van hoe verwrongen het systeem is geworden. Big Pharma spendeert momenteel meer dan 5,5 miljard dollar om medicijnen te promoten bij artsen – meer dan het bedrag dat de medische faculteiten in de VS samen uitgeven voor de opleiding van de studenten in de geneeskunde. (New England Journal of Medicine, 23 juni 2005, "The Lessons of Vioxx"). Belangrijke geneesmiddelenfabrikanten hebben een negentigduizendtal vertegenwoordigers in dienst – dat is 1 op de 4,7 geneesheren in de VS. In de farmaceutische sector bedraagt het totale marketingbudget 25 miljard dollar. (Forbes magazine "Just Say NO!" door Robert Langreth – 29 november 2004). Sinds 1998 hebben fabrikanten van medicijnen meer dan 800 miljard uitgegeven om hun invloed te kunnen laten gelden, met inbegrip van 675 miljard dollar voor rechtstreeks lobbywerk met het Congres. Geen enkele andere belangengroep heeft meer geld besteed om heb openbare beleid aan het wankelen te brengen. (Center for Public Integrity – Centrum voor Publieke Integriteit)
Ziekte verkopenBig Pharma heeft gedurende lange tijd vrij spel gehad, maar eindelijk luiden sommige mensen de alarmbel. Neem b.v. het boek Selling Sickness: how the world’s biggest pharmaceutical companies are turning us all into patients, van Ray Moynihan en Alan Cassels. Het relaas op de voorflap geeft in het kort weer hoe verdorven de situatie wel is: "Henry Gadsen, die aan het hoofd stond van Merck, ťťn van ’s werelds grootste farmaceutische bedrijven, onthulde dertig jaar geleden in een interview aan het magazine Fortune dat hij zijn bedrijf meer wilde doen lijken op kauwgomfabrikant Wrigley. Hij droomde er al lang van om pillen te maken voor gezonde mensen zodat het bedrijf zijn producten "aan iedereen kon verkopen". Dertig jaar later gaat de droom van wijlen Henry Gadsen in vervulling. Moynihan en Cassels vertellen tot in de kleinste details over de inspanningen van Big Pharma om het patiŽntenbestand uit te breiden en nieuwe kwalen in het leven te roepen. Hun conclusie luidt als volgt: "Er valt veel geld te rapen als je gezonde mensen aanpraat dat ze ziek zijn".
Ziekte door begrenzingAls je eenmaal doorhebt hoe in onze samenleving met ziekte wordt omgesprongen, dan besef je welke impact Big Pharma op onze gezondheid heeft. De meeste medische aandoeningen worden begrensd door een reeks getallen. De geringste wijziging in die getallen toegepast op een miljardenbevolking, kan zware gevolgen hebben. Denk b.v. aan de grenswaarden die gekoppeld zijn aan je bloeddruk. Meet je bloeddruk boven een waarde X, dan ben je officieel "ziek" en kom je in aanmerking voor medicatie. Meet hij onder die waarde, dan ben je "gezond". Maar, X wordt niet berekend aan de hand van een perfecte medische formule, maar wordt overeengekomen binnen de medische gemeenschap. Nauwkeurig vastgestelde waarden zijn vatbaar voor discussie en relatief. Hier verschijnt Big Pharma op het toneel. Als ze erin slagen de statistische grens van een ziekte op te rekken – zij het gering – dan kunnen ze hun slag thuishalen. Een getal van 0.1 of 0.2 procent verspreid over Amerika, of nog beter, over heel de wereld, creŽert miljoenen nieuwe patiŽnten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Big Pharma actief betrokken is geraakt bij het vaststellen van ziektegrenzen. Door geld en invloed te pompen in experts, congressen en medische tijdschriften, rekt Big Pharma die grenzen uit waardoor het aantal patiŽnten steeds groter wordt.

De kracht van suggestie
Wat zou het gemakkelijk zijn als menselijke ziekte een zaak was van geijkte criteria, maar dat is niet zo. Hoe we ons lichamelijk voelen wordt in sterke mate bepaald door sociale en culturele aspecten. Is obesitas een ziekte? En wat met werkverslaving? Weinig zin in seks? Sociale angst? Het is gemakkelijk je situaties in te beelden waarin om het even welke fysieke beleving gekwalificeerd kan worden als een gezonde of een zieke conditie en dat naargelang de context. Onze gezondheid is niet enkel het resultaat van genetica en biochemie, maar ook van menselijke beÔnvloeding. Als zeer sociale wezens zijn we enorm begaan met het welzijn van onze families en vrienden. Als mensen in de groep denken dat ze aan ťťn of andere ziekte lijden, vragen we ons natuurlijk af of we die kwaal ook niet hebben. Als iedereen die ons omringt klaagt over hoofdpijn of onderrugpijn, kan het goed zijn dat wij ons hierbij aansluiten en hetzelfde gaan ervaren. Is het je nooit opgevallen hoe modieus ziekten kunnen zijn? De ene maand zijn het eetstoornissen, de daaropvolgende maand het carpaal tunnelsyndroom (CTS), fybromyalgie, of het prikkelbare darmsyndroom (PDS of ‘spastische darm’). Honderd jaar geleden bestonden die aandoeningen niet eens, maar nu zijn ze ‘epidemisch’. Studenten in de geneeskunde kommen regelmatig tot de vaststelling dat ze vaak dezelfde symptomen vertonen als die van de ziekte die ze bestuderen. "Med student’s disease" is legendarisch. Big Pharma is zich ervan bewust dat ziekte in het leven kan worden geroepen en weet maar al te goed dat zijn klanten vatbaar zijn voor suggestie. Door beelden, ideeŽn en verhalen te scheppen, beÔnvloeden ze de manier waarop mensen respectievelijk over hun lichaam en hun gezondheid denken.
De beste therapie wordt het minst vernoemd
Het is belangrijk om niet uit het oog te verliezen dat Big Pharma constant ziekten promoot, maar we moeten ook aandacht schenken aan wat er gaandeweg zoek is geraakt. Hoe is het gesteld met de lichaamsbeweging? De persoonlijk geadresseerde reclamecampagnes van Big Pharma zijn technisch gezien "commerciŽle praat", maar ze worden ook een soort van scholing. Mensen komen dingen over hun lichaam te weten via verschillende kanalen en in die zin is de bijdehante zet van Big Pharma gaan deel uitmaken van een groter leerplan inzake gezondheid. Hierbij wordt lichaamsbeweging volledig genegeerd. Mensen die beroepshalve met gezondheid bezig zijn, weten dat lichaamsbeweging een krachtige therapie is die een diepgaande en helende werking heeft. En toch wordt de kracht ervan volledig overschaduwd door lucratieve therapieŽn. Tragisch genoeg wordt het instrument met de meest effectieve uitwerking, het minst aangeprezen. En als sport toch de reclamewereld haalt, dan is het meestal in de negatieve zin. Als Big Pharma medicijnen aanprijst voor aandoeningen waarbij sport een belangrijke rol kan spelen bij het op gang brengen van het genezingsproces, zal Big Pharma de nadruk leggen op het uitblijven van een goede gezondheid. "Als lichaamsbeweging en een gezonde voeding je cholesterol niet onder controle kunnen krijgen, informeer dan bij je arts naar onze wonderpil." Zulke slogans propageren eigenlijk dat beweging weinig of niets uithaalt en dat je sowieso raad zal moeten vragen aan je arts. Wat is dan het nut ervan? Mettertijd zullen verbruikers zo geconditioneerd zijn dat ze lichaamsbeweging volledig aan de kant schuiven en onmiddellijk naar de pillen grijpen. Een opvallend voorbeeld hiervan is de campagne rond Avandia, een bloedsuikerverlagend medicijn van GlaxoSmithKline. In de spot zie je een gefrustreerde man van middelbare leeftijd, in elkaar gezakt op een bank in een onaangename fitnessruimte. De verslagen uitdrukking op zijn gelaat verraadt dat hij zijn portie lichaamsbeweging wel heeft gehad. De advertentie vertelt ons het volgende: "Als sporten en een gezond dieet je bloedsuikerniveau niet omlaag halen, kan het toevoegen van Avandia helpen." De boodschap die erachter schuilt is duidelijk: werken aan je conditie is oersaai dus kun je evengoed onmiddellijk naar de apotheker stappen. U hebt ons nodig: de kernboodschap die leidt tot ontkrachtingZoals een echte drugdealer wil Big Pharma zijn afnemers afhankelijk maken. De opdracht is simpel: maak de mensen wijs dat medicijnen de oplossing bij uitstek zijn voor het aanpakken van lichamelijke problemen. "Je kunt niet alleen instaan voor je gezondheid; je hebt ons nodig. Jullie hebben ons nodig om geneesmiddelen op de markt te brengen en ze klinisch te testen. Jullie hebben ons nodig om jullie symptomen te controleren en jullie doseringen aan te passen. Het is onmogelijk meester te zijn over je eigen lichaam. Je bent machteloos." Die systematische beroving van kracht zal uiteindelijk het tegenovergestelde van een goede gezondheid in de hand werken; het creŽert een zwakke, afhankelijke en passieve bevolking. Hippocrates zou ontsteld zijn.

Gevoed door angst Het is niet verrassend dat angst een grote rol speelt in de marketingstijl van Big Pharma. Achter de lachende gezichten van gelukkige pillenslikkers sluimert het impliciete gevaar van fysieke aftakeling. "Als je jou dokter niet om raad vraagt", zal je lichaam onvermijdelijk door ziekte aangetast worden en zullen de mensen die je na aan het hart liggen hiervan de dupe worden. Dat dreigement komt in veel advertenties voor, maar een welbepaald levendig voorbeeld hiervan verscheen op een aantal gezondheids- websites. Gebruikers worden begroet met een groot vraagteken en de onheilspellende boodschap: "Wat je niet weet, kan jouw dood worden." Volg de link en je zult ontdekken dat je "mogelijk 3x meer kans hebt om dezelfde aandoening in de toekomst opnieuw te krijgen." Wat is dat?" vraag je je af terwijl je doorklikt. "Consulteer je arts en klik hier voor je online risicobeoordeling. Dat bezoek kan je leven redden of dat van iemand die je graag ziet." Die angstaanjagende boodschap blijkt een handige zet te zijn om DVT (Deep Vein Thrombosis) te promoten – een zeldzame, gevaarlijke aandoening waaraan overdreven veel aandacht besteed wordt en die beschouwd wordt als een dwingend medisch noodgeval.
Universele ziekte: de droom van medische marktdeskundigenTerwijl romantici dromen van universele gezondheid, droomt Big Pharma van het tegenovergestelde, een wereld waarin de voltallige bevolking lijdt aan chronische, ongeneeslijke syndromen die veelvuldige diagnostische onderzoeken, dure specialisten en geneesmiddelen behoeven. De ideale Big Pharma-klant wordt doorheen heel zijn leven getroffen door ziekten. Hij is voldoende geletterd om medische reclameboodschappen te lezen maar volgzaam genoeg om instructies op te volgen. "Vraag jou arts naar de groene pil." Hij weet niet wat de groene pil is, maar om zeker te zijn vraagt hij hem hoe dan ook aan zijn dokter. Een vrij harde weergave van dat beeld komt niet van Big Pharma zelf, maar van ťťn van zijn opdringerige opdrachtgevers, Target. In een reclameboodschap, verschenen in bekende weekbladen, worden zijn nieuw ontworpen medicijnflesjes, die voorzien zijn van een ring met kleurcode, onder de aandacht gebracht. "Om de medicijnen voor elk gezinslid duidelijk te identificeren". Op de foto zie je 3 lachende kinderen met hun vader, elk van hen met hun eigen gelabeld medicijnflesje. De veronderstelling is duidelijk: ieder mens neemt wel iets van medicijnen. Ziekte wordt de maatstafDe strategie van Big Pharma die zich rechtstreeks tot de verbruiker richt, is niet louter publiciteit. Het is een vermetele poging om de normale staat van het menselijke lichaam te bewerken. Zoals Moyniham en Cassels het in "Selling Sickness" stellen: het doel van Big Pharma is ervoor te zorgen dat "ziekte centraal staat in het leven". Doorheen het overgrote deel van de menselijke geschiedenis was een sterke en robuuste gezondheid het criterium. Er bestonden inderdaad een heleboel besmettelijke ziekten die gepaard gingen met lijden en voortijdige dood, maar als je ziektekiemen en roofdieren kon trotseren, kon je over een sterk lichaam beschikken dat gemakkelijk herstelde. Gezondheid is de maatstaf, zoals bij alle wezens. Big Pharma wil dat veranderen. Vanaf nu gaat men ervan uit dat je ziek bent. Het kan zijn dat je momenteel geen symptomen vertoont maar dat is een tijdelijke toestand. Door de standaardnormen van wat normaal is te herzien, kunnen we je ziek maken enkel en alleen maar door een paar decimaaltekens te verschuiven op een grafiek. Als dat goed opgevolgd wordt, zul je al gauw een patiŽnt/klant worden. Zodra de "geneeskunde" je in haar greep heeft, wordt je levenslang afhankelijk. In actie tredenWe hebben duidelijk een tegengif nodig om ons te beschermen tegen Big Pharma (tja, misschien bestaat er een pil voor... "1x daags ingenomen zal dat handige, nieuwe medicijn je vrees voor farmaceutische marketing doen afnemen en je helpen opnieuw in vrijheid te leven. Vraag je arts advies over farmaweg."). Los van de ironie kunnen we gezondheidskwesties in eigen handen beginnen te nemen. We dragen zorg voor ons lichaam door een levensstijl te hanteren waarbij lichaamsbeweging en een evenwichtige voeding centraal staan. Schep een levensstijl die gezondheid en onafhankelijkheid bevordert en blijf vooral uit de buurt van Big Pharma tenzij het absoluut noodzakelijk is. (Vermijd Big Pharma als de pest!). Geloof nooit wat je ziet in de reclameboodschappen van Big Pharma en laat de relatie die je hebt met je lichaam niet bepalen of uit balans brengen door een op angst gebaseerde marketing. Gebruik medicijnen pas in laatste instantie. Geef je lichaam de kans om zelf in zijn homeostatische toestand te komen. Laat je natuurlijke regulatiemechanismen hun werk doen. Versterk je lichaam door een gezonde lichaamsbeweging, het juist leren omgaan met stress en door te leren genieten. Dat is de beste methode; vraag het maar aan je dokter. Referenties Selling Sickness: How The World’s Biggest Pharmaceutical Companies Are Turning Us All Into Patients Ray Moynihan and Alan Cassels Nation Books 2005 The Truth About Drug Companies: How They Deceive Us and What to Do About It Marcia Angell Peddling Paranoia Alan Cassels Suddenly Sick: The Hidden Big Business Behind Your Doctor’s Diagnosis Seattle Times, June 26 – June 30, 2005 [No Free Lunch: this is an alliance of health care providers who believe that pharmaceutical promotion should not guide clinical practice